Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ισπανίας: Η μνήμη του παρελθόντος στην ψηφιακή εποχή. Περισσότεροι από τρεις αιώνες ιστορίας, εκατομμύρια τεκμήρια και ένας διαρκής στόχος: να παραμείνει η μνήμη της Ισπανίας ζωντανή και προσβάσιμη στις επόμενες γενιές.
Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ισπανίας (Biblioteca Nacional de España – BNE) δεν αποτελεί απλώς έναν χώρο φύλαξης βιβλίων και ιστορικών αντικειμένων. Είναι ένας ζωντανός πολιτιστικός θεσμός, στον οποίο το παρελθόν συναντά την τεχνολογία και η ιστορική κληρονομιά αποκτά νέους τρόπους επικοινωνίας με το σύγχρονο κοινό.
Από το χειρόγραφο του Τραγουδιού του Μίο Σιντ και τις πρώτες εκδόσεις του Δον Κιχώτη έως τις ιστοσελίδες, τα podcasts και τα ψηφιακά αρχεία του σήμερα, η BNE διαφυλάσσει τις διαφορετικές μορφές με τις οποίες η ισπανική κοινωνία έχει καταγράψει την ιστορία και τον πολιτισμό της. Η πρόκληση, ωστόσο, δεν είναι μόνο η διατήρηση αυτής της κληρονομιάς, αλλά και η δυνατότητα να παραμένει προσβάσιμη, κατανοητή και ουσιαστική για τις νέες γενιές.
Σε μια εποχή κατά την οποία η τεχνολογική εξέλιξη μεταβάλλει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αναζητούμε και μοιραζόμαστε τη γνώση, η BNE βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς μπορεί ένας θεσμός με ιστορία τριών αιώνων να προετοιμάζεται για τις επόμενες δεκαετίες χωρίς να χάσει την ουσία της αποστολής του;
Ο Διευθυντής της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ισπανίας, Oscar Arroyo Ortega, μιλά για αυτή τη διαδρομή, τις προκλήσεις της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς, τη δύναμη της ψηφιοποίησης, τη σημασία της διεθνούς συνεργασίας και το όραμά του για μια BNE ακόμη πιο ανοιχτή και προσβάσιμη στο κοινό.
1. Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ισπανίας έχει διαφυλάξει την ισπανική τεκμηριωμένη κληρονομιά για περισσότερους από τρεις αιώνες. Πώς θα ορίζατε την αποστολή της σήμερα, στον 21ο αιώνα;
Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ισπανίας (BNE) ιδρύθηκε στις αρχές του 18ου αιώνα ως Βασιλική Δημόσια Βιβλιοθήκη και, από την ίδρυσή της, είχε ως στόχο, παρά τους πολλούς περιορισμούς, να παρέχει πρόσβαση στις συλλογές της, παράλληλα με τη διατήρησή τους.
Η αποστολή μας εξακολουθεί να βασίζεται στην ίδια αρχή: να συγκεντρώνουμε, να διατηρούμε και να διαδίδουμε την τεκμηριωμένη μνήμη της Ισπανίας, διασφαλίζοντας ότι αυτή η κληρονομιά παραμένει ζωντανή, ανεξάρτητα από τη φυσική ή ψηφιακή μορφή της, ότι είναι προσβάσιμη και ότι εξακολουθεί να έχει νόημα για τη σύγχρονη κοινωνία.
Σήμερα, η BNE αποτελεί τόσο ένα αρχείο μνήμης όσο και μια ανοιχτή υποδομή γνώσης, διαθέσιμη σε κάθε πολίτη, ερευνητή ή ίδρυμα, ανεξάρτητα από τον τόπο στον οποίο βρίσκεται.
Παράλληλα, μας αρέσει να θεωρούμε ότι η BNE αποτελεί βιβλιοθήκη αναφοράς και για τις υπόλοιπες βιβλιοθήκες της χώρας, τόσο όσον αφορά την παροχή συμβουλών και τεχνικής υποστήριξης όσο και την παροχή εξειδικευμένων υπηρεσιών και βιβλιοθηκονομικής υποστήριξης. Παράλληλα, λειτουργεί και ως θεσμός έσχατης προσφυγής όσον αφορά την πρόσβαση στην πληροφόρηση.
2. Ανάμεσα στις εξαιρετικές συλλογές της BNE, ποια χειρόγραφα, βιβλία, χάρτες, σχέδια ή άλλους θησαυρούς θεωρείτε ιδιαίτερα αντιπροσωπευτικούς της πολιτιστικής και πνευματικής κληρονομιάς της Ισπανίας;
Είναι δύσκολο να επιλέξει κανείς συγκεκριμένα τεκμήρια ανάμεσα στα σχεδόν 35 εκατομμύρια αντικείμενα της συλλογής μας και θα ήταν άδικο να περιορίσουμε την απάντηση σε τρία ή τέσσερα παραδείγματα. Διαθέτουμε, φυσικά, έργα μεγάλης φήμης, όπως την πρώτη έντυπη έκδοση του Δον Κιχώτη του 1605, το χειρόγραφο του Τραγουδιού του Μίο Σιντ (Cantar de Mío Cid), τον κώδικα του Βεάτου της Λιέμπανα, ο οποίος δημιουργήθηκε για τον Φερδινάνδο Α΄ και τη δόνια Σάντσα, καθώς και χειρόγραφα του Λεονάρντο ντα Βίντσι.
Ωστόσο, ο πραγματικός πλούτος της BNE βρίσκεται στην έκταση και την ποικιλομορφία του συνόλου: χειρόγραφα, αρχέτυπα, χάρτες, σχέδια, χαρακτικά, αφίσες, φωτογραφίες, παρτιτούρες, ιστορικός Τύπος, προσωπικά αρχεία συγγραφέων και προσωπικοτήτων του ισπανικού πολιτισμού, καθώς και πολλά ακόμη είδη τεκμηρίων, στα οποία η Ισπανία έχει αφήσει το αποτύπωμά της σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας της.
Επιπλέον, αυτή η συλλογή δεν περιορίζεται στο χαρτί. Το Αρχείο του Ισπανικού Ιστού διαφυλάσσει ήδη την ισπανική τεκμηριωμένη κληρονομιά στο διαδίκτυο, η οποία, σε μερικές δεκαετίες, θα αποτελεί μέρος της συλλογικής μας μνήμης, όπως ακριβώς σήμερα αποτελεί ένας αρχέτυπος.
Παράλληλα, προσκαλώ τους αναγνώστες να περιπλανηθούν για λίγο στην ψηφιακή μας βιβλιοθήκη, όπου είναι εύκολο να ξεκινήσει κανείς αναζητώντας ένα κλασικό έργο και, δύο ώρες αργότερα, να έχει καταλήξει να εξετάζει έναν χάρτη του 16ου αιώνα, μια αφίσα του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου και μια ηχογράφηση από κύλινδρο πιάνου.
3. Πώς συνδυάζει η Βιβλιοθήκη την ευθύνη της για τη διατήρηση υλικού αιώνων με την ανάγκη να καθιστά αυτές τις συλλογές προσβάσιμες στους σύγχρονους αναγνώστες και ερευνητές;
Το κλειδί είναι να διαχωρίζουμε το φυσικό αντικείμενο από το περιεχόμενό του. Το πρωτότυπο φυλάσσεται υπό πολύ αυστηρές συνθήκες συντήρησης και ο χειρισμός του περιορίζεται στο απολύτως απαραίτητο. Ας σκεφτούμε, για παράδειγμα, ένα μεσαιωνικό χειρόγραφο, αλλά και μια εφημερίδα του 19ου αιώνα, το χαρτί της οποίας, κατασκευασμένο από ιδιαίτερα όξινο ξυλοπολτό, φθείρεται πολύ ταχύτερα από ένα περγαμηνό χειρόγραφο αιώνων.
Το ίδιο ισχύει και για υλικά που καθίστανται γρήγορα τεχνολογικά απαρχαιωμένα, όπως ένας δίσκος γραμμοφώνου από γομολάκα ή μια δισκέτα, τα οποία κινδυνεύουν να καταστούν μη αναγνώσιμα όχι μόνο εξαιτίας της φυσικής φθοράς, αλλά και επειδή μπορεί να μην υπάρχει πλέον η τεχνολογία που απαιτείται για την ανάγνωσή τους.
Σε όλες τις περιπτώσεις, το περιεχόμενο καθίσταται διαθέσιμο μέσω της ψηφιοποίησης, των πιστών αναπαραγωγών και της έρευνας, έτσι ώστε τα τεκμήρια αυτά να μπορούν να μελετώνται σήμερα από οποιοδήποτε σημείο του κόσμου, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η μελλοντική τους διατήρηση.
4. Η ψηφιοποίηση έχει μεταμορφώσει ριζικά την πρόσβαση στη γνώση. Πώς αξιοποιεί η BNE τις ψηφιακές τεχνολογίες για να καταστήσει την ισπανική τεκμηριωμένη κληρονομιά προσβάσιμη πέρα από τους φυσικούς της χώρους;
Η BNE Digital αποτελεί σήμερα τη μεγάλη πύλη μας προς τη γνώση. Πρόκειται για το μεγαλύτερο αποθετήριο τεκμηρίων στον ισπανόφωνο και ισπανοαμερικανικό χώρο, με περισσότερες από 160 εκατομμύρια σελίδες από εκατοντάδες χιλιάδες τεκμήρια, τα οποία δεν υπόκεινται πλέον σε περιορισμούς πνευματικών δικαιωμάτων και είναι διαθέσιμα ελεύθερα και δωρεάν από οποιοδήποτε σημείο του κόσμου. Πρόκειται για βιβλία, χάρτες, χειρόγραφα, ιστορικό Τύπο, παρτιτούρες, φωτογραφίες και πολλά ακόμη.
Στην περίπτωση ψηφιοποιημένων έργων που εξακολουθούν να προστατεύονται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, η πρόσβαση σε αυτά είναι δυνατή μόνο με φυσική παρουσία στις αίθουσές μας, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας.
Υπό αυτή την έννοια, εργαζόμαστε για την επέκταση της ελεγχόμενης πρόσβασης σε άλλες βιβλιοθήκες πολιτιστικής κληρονομιάς σε ολόκληρη την Ισπανία, με στόχο να φέρουμε αυτό το σημαντικό περιεχόμενο πιο κοντά στους ερευνητές και σε άλλα ενδιαφερόμενα άτομα.
Ως παράδειγμα των έργων μας για τη διατήρηση και τη διάδοση των τεκμηριωμένων συλλογών μας, έχουμε ένα πιλοτικό πρόγραμμα ψηφιοποίησης και εξομοίωσης ιστορικών βιντεοπαιχνιδιών. Έχουμε ήδη ψηφιοποιήσει περίπου εκατό τίτλους σε κασέτες 8 και 16 bit και έχουμε αναδημιουργήσει το απαραίτητο τεχνικό περιβάλλον για την εκτέλεσή τους, ώστε να μπορούν να διατηρηθούν και να μελετηθούν στην BNE, όπως ακριβώς παίζονταν αρχικά τη δεκαετία του 1980.
5. Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που θέτει η διατήρηση, τόσο των ιστορικών συλλογών όσο και του σύγχρονου ψηφιακού υλικού, για τις μελλοντικές γενιές;
Πρόκειται για προκλήσεις διαφορετικής φύσης, οι οποίες απαιτούν και διαφορετικές λύσεις. Το φυσικό τεκμηριωμένο υλικό, τόσο το ιστορικό όσο και εκείνο που εισέρχεται στην BNE μέσω του συστήματος υποχρεωτικής κατάθεσης, απαιτεί κατάλληλους χώρους και ελεγχόμενες περιβαλλοντικές συνθήκες.
Η έλλειψη χώρου για τη διατήρηση των συλλογών αποτελεί ένα από τα διαχρονικά προβλήματα όλων των βιβλιοθηκών πολιτιστικής κληρονομιάς και, στην περίπτωσή μας, επεκτείνουμε τις εγκαταστάσεις αποθήκευσης τεκμηρίων, με ορίζοντα τις επόμενες δεκαετίες. Στο πλαίσιο αυτό, μόλις αποκτήσαμε μια νέα έδρα για την BNE —την τρίτη έδρα—, η οποία θα λειτουργήσει ως χώρος αποθήκευσης για όλες τις συλλογές των οποίων η φυσική πρόσβαση είναι πολύ περιορισμένη, καθώς το υλικό τους έχει ήδη ψηφιοποιηθεί.
Οι ψηφιακοί πόροι, τόσο εκείνοι που προέρχονται από την ψηφιοποίηση φυσικών έργων όσο και εκείνοι που έχουν δημιουργηθεί εξαρχής σε ψηφιακή μορφή, απαιτούν, αντίθετα, πολύ πιο σύνθετες και δαπανηρές διαδικασίες διατήρησης, συντήρησης και ασφαλούς πρόσβασης.
Μιλάμε για πόρους των οποίων οι μορφές και τα μέσα αποθήκευσης αλλάζουν με ταχύ ρυθμό και των οποίων η διατήρηση και η πρόσβαση απαιτούν συνεχή συντήρηση, μετεγκατάσταση και επικαιροποίηση των συστημάτων πρόσβασης. Κατά κάποιον τρόπο, πρόκειται για έναν διαρκή αγώνα δρόμου απέναντι στην τεχνολογική απαξίωση και την τεχνολογική πρόοδο.
Ο όγκος τους αυξάνεται επίσης εκθετικά και τα συστήματα αποθήκευσης που απαιτούνται για τη διατήρησή τους μας υποχρεώνουν να αναζητούμε διαρκώς τρόπους περιορισμού του κόστους αποθήκευσης του συνόλου του ψηφιακού τεκμηριωμένου υλικού που έχουμε υπό την ευθύνη μας. Σε όλα αυτά πρέπει να προσθέσουμε την ανάγκη εφαρμογής και συνεχούς επικαιροποίησης αποτελεσματικών συστημάτων ψηφιακής ασφάλειας απέναντι στις κυβερνοεπιθέσεις, οι οποίες γίνονται ολοένα και συχνότερες.
6. Οι βιβλιοθήκες μετατρέπονται ολοένα και περισσότερο σε ενεργούς πολιτιστικούς και εκπαιδευτικούς θεσμούς, αντί για απλές αποθήκες βιβλίων. Πώς έχει εξελιχθεί ο ρόλος της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ισπανίας προς αυτή την κατεύθυνση;
Πράγματι, οι βιβλιοθήκες γενικότερα αποτελούν σήμερα σύνθετους πολιτιστικούς θεσμούς, των οποίων η βάση εξακολουθεί να είναι οι βιβλιογραφικές και τεκμηριωμένες συλλογές τους, καθώς και η παροχή παραδοσιακών βιβλιοθηκονομικών υπηρεσιών, οι οποίες συμπληρώνονται από κάθε είδους πρωτοβουλίες πολιτιστικής ενημέρωσης και διάδοσης.
Στην περίπτωση της BNE, η πολιτιστική δράση διαδραματίζει σήμερα θεμελιώδη ρόλο. Εδώ και χρόνια, η BNE είναι γνωστή για τη διοργάνωση εξαιρετικών εκθέσεων και ενός πλούσιου και ιδιαίτερα έντονου πολιτιστικού προγράμματος καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.
Αυτή την περίοδο αναδιοργανώνουμε επίσης τους χώρους της κύριας έδρας μας στη Μαδρίτη, ώστε να μπορούμε να φιλοξενούμε περισσότερες και πιο ποικίλες δραστηριότητες. Έτσι, τους επόμενους μήνες θα διαθέτουμε μια νέα αίθουσα για δραστηριότητες μικρής κλίμακας, νέους εκθεσιακούς χώρους και ανανεωμένες ζώνες για εκπαιδευτικά εργαστήρια και καλλιτεχνική έρευνα.
Παράλληλα, το πρόγραμμα που σχεδιάζουμε διευρύνει σκόπιμα το πεδίο του πέρα από δράσεις που σχετίζονται αποκλειστικά με τον γραπτό πολιτισμό και προσπαθούμε να συνδυάζουμε δραστηριότητες για το ευρύ κοινό με άλλες, πιο εξειδικευμένες και μικρότερης εμβέλειας.
Επιπλέον, επιδιώκουμε ολοένα και περισσότερο η πολιτιστική αυτή δραστηριότητα να ξεπερνά τους τοίχους μας, μέσω συνεργασιών με άλλους θεσμούς, τόσο εντός όσο και εκτός Ισπανίας, μεταφέροντας τις δράσεις μας με φυσική παρουσία σε σχολεία και πολιτιστικά κέντρα σε ολόκληρη τη χώρα.
7. Πόσο σημαντική είναι η διεθνής συνεργασία μεταξύ εθνικών βιβλιοθηκών, αρχείων, πανεπιστημίων και πολιτιστικών ιδρυμάτων για τη διατήρηση και διάδοση της τεκμηριωμένης κληρονομιάς της ανθρωπότητας;
Η θεσμική συνεργασία, σε οποιοδήποτε επίπεδο, είναι απαραίτητη. Για μια βιβλιοθήκη πολιτιστικής κληρονομιάς της σημασίας της BNE, η συνεργασία με άλλες βιβλιοθήκες που διαθέτουν αντίστοιχες αρμοδιότητες σημαίνει την από κοινού υλοποίηση ερευνητικών έργων και δράσεων για τη διάδοση των συλλογών μας και, κυρίως, την ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών για την επίλυση προβλημάτων που είναι συνήθως κοινά.
Υπό αυτή την έννοια, η BNE συμμετέχει ενεργά σε διάφορους διεθνείς οργανισμούς και ενώσεις του πολιτιστικού και επαγγελματικού μας χώρου, με ιδιαίτερη έμφαση στη συμμετοχή μας στο CENL (Conference of European National Librarians) και στην ABINIA (Ένωση Ιβηροαμερικανικών Κρατών για την Ανάπτυξη των Εθνικών Βιβλιοθηκών των Ιβηροαμερικανικών Χωρών). Παράλληλα, συνεργαζόμαστε ενεργά με μεγάλο αριθμό πανεπιστημίων και ερευνητικών προγραμμάτων, τόσο στην Ισπανία όσο και σε ολόκληρο τον κόσμο.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα, μεταξύ των σημαντικότερων διεθνών έργων των τελευταίων ετών, μπορούμε να αναφέρουμε μια σημαντική έκθεση αρμενικών χειρογράφων, τα οποία προέρχονταν στο σύνολό τους από το Ινστιτούτο Αρχαίων Χειρογράφων «Matenadaran» Mesrop Mashtots της Αρμενίας.
Η έκθεση έδωσε την ευκαιρία στο ισπανικό κοινό να θαυμάσει, για πρώτη φορά στην Ισπανία, μοναδικά έργα, πολλά από τα οποία δεν είχαν φύγει ποτέ από την Αρμενία, αποκαλύπτοντας την πανάρχαια παράδοση της αρμενικής χειρόγραφης τέχνης.
8. Ποιον ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν θεσμοί όπως η BNE στην καλλιέργεια του ενδιαφέροντος των νεότερων γενεών για τα βιβλία, τα ιστορικά τεκμήρια και την πολιτιστική κληρονομιά σε έναν ολοένα και πιο ψηφιακό κόσμο;
Η ψηφιακή κοινωνία στην οποία ζούμε δεν αποτελεί εχθρό του αυξανόμενου ενδιαφέροντος για την ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά, αλλά θα πρέπει να λειτουργεί ως γέφυρα προς αυτήν.
Ωστόσο, για να δημιουργηθεί αποτελεσματικά αυτή η γέφυρα με τις νεότερες γενιές, απαιτούνται περισσότερα από την απλή ψηφιοποίηση του περιεχομένου: χρειάζεται να ενισχύουμε και να προσαρμόζουμε, με τα μέσα που προσφέρει κάθε φορά η τεχνολογία, τα προϊόντα διάδοσης που σχεδιάζουμε και να είμαστε σε θέση να προσφέρουμε τρόπους ουσιαστικής προσέγγισης που να είναι πραγματικά ελκυστικοί για τους νέους.
Κατά τη γνώμη μου, δεν αρκεί να φέρουμε την κληρονομιά πιο κοντά στις μορφές περιεχομένου που καταναλώνουν οι νέοι· πρέπει να τους προσφέρουμε εμπειρίες στις οποίες θα μπορούν και οι ίδιοι να δημιουργούν, όχι απλώς να συμβουλεύονται ή να παρατηρούν. Πρόκειται για μια αργή διαδικασία, η οποία δεν αποφέρει πάντα άμεσα αποτελέσματα, αλλά στην οποία θεσμοί όπως η BNE έχουμε την ευθύνη να επιμένουμε.
Στην BNE εργαζόμαστε πάνω σε διάφορες πρωτοβουλίες στο πλαίσιο του προγράμματος BNE Escolar, οι οποίες ενθαρρύνουν την επαναχρησιμοποίηση των συλλογών μας, τόσο των φυσικών όσο και, κυρίως, των ψηφιακών, προκειμένου να δημιουργείται νέο περιεχόμενο και νέα γνώση μέσα από τους πόρους και τις συλλογές που φιλοξενούμε.
9. Υπάρχει κάποιο τρέχον ή μελλοντικό έργο, έκθεση, πρόγραμμα ψηφιοποίησης ή πρωτοβουλία της BNE που θα θέλατε να παρουσιάσετε ιδιαίτερα σε ένα διεθνές κοινό;
Η BNE αντιμετωπίζει πλήθος μελλοντικών προκλήσεων σε πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Τον περασμένο Ιούνιο του 2026 εγκρίθηκε το Στρατηγικό μας Σχέδιο για την περίοδο 2026–2028, το οποίο καθορίζει τις βασικές κατευθύνσεις του οργανισμού για τα επόμενα χρόνια. Ορισμένες από αυτές αποσκοπούν στην επίλυση προβλημάτων της BNE, τα οποία αναμφίβολα αφορούν και την πλειονότητα των αντίστοιχων ιδρυμάτων σε όλο τον κόσμο.
Στο πλαίσιο αυτό, αποκτήθηκε ένα ακίνητο, στο οποίο προωθούμε τη δημιουργία μιας νέας εγκατάστασης αποθήκευσης για τη βιβλιοθήκη, μέσω ενός μοντέλου υψηλής χωρητικότητας και χαμηλής συχνότητας χρήσης για τη διατήρηση των τεκμηρίων.
Στόχος είναι να διασφαλιστεί η διατήρηση του υλικού, με παράλληλη βελτιστοποίηση του διαθέσιμου χώρου και τη μέγιστη δυνατή μείωση του λειτουργικού κόστους, τόσο όσον αφορά τη συντήρηση των υποδομών όσο και το ανθρώπινο δυναμικό που απαιτείται για τη διαχείρισή τους. Με αυτόν τον τρόπο, επιδιώκουμε να δώσουμε λύση, για τις επόμενες δεκαετίες, στη διαρκή ανάγκη για χώρους αποθήκευσης τεκμηρίων που αντιμετωπίζουν οι βιβλιοθήκες πολιτιστικής κληρονομιάς.
Έχουμε επίσης σημαντικά έργα ψηφιοποίησης, με στόχο τη διατήρηση και τη διεύρυνση των συλλογών μας, διαφοροποιώντας τα φυσικά υλικά που ψηφιοποιούμε —όπως τα βιντεοπαιχνίδια— και διευρύνοντας την κάλυψη της διατήρησης ψηφιακών πόρων που έχουν δημιουργηθεί εξαρχής σε ψηφιακή μορφή, όπως, για παράδειγμα, τα podcast.
Τέλος, η αναδιοργάνωση των χώρων και των υπηρεσιών προς το κοινό, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη, θα επιτρέψει στην BNE να γίνει ένας πολύ πιο ανοιχτός πολιτιστικός χώρος, καθιστώντας δυνατές διαφορετικές δραστηριότητες που μέχρι σήμερα ήταν αδιανόητες για αυτό το ίδρυμα, όπως η καλλιτεχνική δημιουργία με βάση τη μελέτη των τεκμηριωμένων συλλογών μας.
10. Κοιτάζοντας προς το μέλλον, πώς πιστεύετε ότι θα είναι η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ισπανίας σε αρκετές δεκαετίες και τι θα πρέπει να παραμείνει αμετάβλητο, ανεξάρτητα από την τεχνολογική εξέλιξη;
Τολμώ να κάνω ορισμένες προβλέψεις, με την προσοχή που απαιτεί η αναφορά σε έναν τόσο μακρινό χρονικό ορίζοντα. Το Στρατηγικό Σχέδιο 2026–2028 ήδη δείχνει προς αυτή την κατεύθυνση: μια βιβλιοθήκη με καλύτερες εγκαταστάσεις, πιο έντονη παρουσία σε ολόκληρη την εθνική επικράτεια, μεγαλύτερη δυνατότητα διατήρησης και τη φιλοδοξία να εδραιωθεί ως σημείο αναφοράς για τον βιβλιοθηκονομικό τομέα σε ολόκληρο τον ιβηροαμερικανικό χώρο.
Πιο μακροπρόθεσμα, ελπίζω ότι θα συνεχίσουμε να ενσωματώνουμε κάθε μέσο στο οποίο η κοινωνία αφήνει το αποτύπωμά της, όπως σήμερα διατηρούμε εξίσου ένα μεσαιωνικό χειρόγραφο και μια ιστοσελίδα.
Και υπάρχει κάτι που θα πρέπει να παραμείνει αμετάβλητο, ό,τι κι αν συμβεί: ότι εδώ θα μπορεί πάντα να βρίσκει κανείς μια αξιόπιστη μαρτυρία για το ποιοι υπήρξαμε, είτε αυτή διατηρείται σε περγαμηνή, είτε σε bits, είτε στα νέα μέσα που δεν έχουν ακόμη εμφανιστεί.
Η συζήτηση με τον Oscar Arroyo Ortega αναδεικνύει έναν θεσμό που δεν αντιμετωπίζει την παράδοση και την τεχνολογία ως δύο αντίθετους κόσμους. Αντίθετα, η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ισπανίας επιχειρεί να αξιοποιήσει την τεχνολογική εξέλιξη ως εργαλείο για να προστατεύσει, να αναδείξει και να κάνει περισσότερο προσβάσιμη την πολιτιστική κληρονομιά.
Η πρόκληση είναι ιδιαίτερα σύνθετη. Ένα χειρόγραφο αιώνων χρειάζεται διαφορετική φροντίδα από ένα ψηφιακό αρχείο, μια ιστοσελίδα ή ένα podcast. Ωστόσο, πίσω από όλες αυτές τις διαφορετικές μορφές υπάρχει η ίδια ανάγκη: να διατηρηθεί η μαρτυρία της ανθρώπινης δημιουργίας και να παραδοθεί στο μέλλον.
Ίσως, τελικά, αυτή να είναι και η μεγαλύτερη αξία της BNE. Να μπορεί να συνδέει το χειρόγραφο με το ψηφιακό αρχείο, τον αναγνώστη του χθες με τον χρήστη του αύριο και την ιστορική μνήμη με τη σύγχρονη γνώση. Γιατί, όπως υπογραμμίζει και ο Διευθυντής της, ανεξάρτητα από το μέσο στο οποίο θα καταγράφεται η ιστορία στο μέλλον —σε περγαμηνή, σε bits ή σε τεχνολογίες που ακόμη δεν έχουν εμφανιστεί— αυτό που έχει σημασία είναι να υπάρχει πάντα ένας αξιόπιστος τόπος όπου η κοινωνία θα μπορεί να αναζητήσει και να αναγνωρίσει το παρελθόν της.
Για το GRDiscovery
Υπεύθυνη Επικοινωνίας: Σάρα Πίρα