Μπορούν οι νέες τεχνολογίες να μας βοηθήσουν να ανακαλύψουμε όσα το παρελθόν εξακολουθεί να κρύβει; Και μέχρι πού μπορεί να φτάσει η Τεχνητή Νοημοσύνη όταν εφαρμοστεί στην αρχαιολογική και ιστορική έρευνα;

Την Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου στις 22:00, το Terra Voices του GRD Terra Radio υποδέχεται τον Δρ. Γεώργιο Μαλαπέρδα, ερευνητή με εξειδίκευση στα Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (GIS), τη δορυφορική τηλεπισκόπηση και τις ψηφιακές τεχνολογίες, με ιδιαίτερη έμφαση στις εφαρμογές τους στην αρχαιολογία, την πολιτιστική κληρονομιά και το περιβάλλον. 

Σε μια εποχή κατά την οποία η τεχνολογία μεταβάλλει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε τη γνώση, η αρχαιολογία αποκτά εργαλεία που μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες θα έμοιαζαν με επιστημονική φαντασία. Δορυφορικές εικόνες, GIS, φωτογραμμετρία, γεωστατιστική και τρισδιάστατη μοντελοποίηση μπορούν πλέον να χρησιμοποιηθούν για την τεκμηρίωση, την ανάλυση και την ερμηνεία αρχαιολογικών δεδομένων. 

Μπορεί η τεχνολογία να «δει» το παρελθόν;

Η έρευνα του Γιώργου Μαλαπέρδα προσφέρει χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της νέας πραγματικότητας. Μέσω δορυφορικής τηλεπισκόπησης και παλαιών αεροφωτογραφιών εντοπίστηκε στη νοτιοδυτική Μεσσηνία δίκτυο πέντε θολωτών τάφων που, σύμφωνα με το βιογραφικό του, δεν ήταν καταγεγραμμένοι ούτε στη βιβλιογραφία ούτε στο αρχείο της τοπικής Εφορείας Αρχαιοτήτων. 

Παράλληλα, στο πλαίσιο της διδακτορικής του έρευνας ανέπτυξε το Habitation Model Trend Calculation (MTC), μια μεθοδολογία χωρικής πρόβλεψης για οικισμούς της Μυκηναϊκής Περιόδου. Το μοντέλο εφαρμόστηκε και σε έρευνες πεδίου, οδηγώντας, σύμφωνα με το βιογραφικό του, στον εντοπισμό νέων μυκηναϊκών θέσεων. 

Αυτή ακριβώς η συνάντηση ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον βρίσκεται στην καρδιά της νέας συζήτησης του Terra Voices.

Από το αρχαιολογικό σκάμμα στο ψηφιακό περιβάλλον

Ο Δρ. Μαλαπέρδας έχει αναπτύξει επίσης το ARCH_DATA, εφαρμογή για την ψηφιακή καταγραφή και διαχείριση αρχαιολογικών δεδομένων απευθείας στο πεδίο. Η εφαρμογή συνδέει γεωχωρικές πληροφορίες με περιγραφική και φωτογραφική τεκμηρίωση και επιτρέπει ακόμη και χαρτογραφική απεικόνιση των δεδομένων σε πραγματικό χρόνο. 

Η έρευνά του επεκτείνεται και στη δημιουργία ρεαλιστικών τρισδιάστατων τοπίων και εικονικών περιβαλλόντων, διερευνώντας τη χρήση τους τόσο ως επιστημονικών εργαλείων όσο και ως μέσων επικοινωνίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, ακόμη και σε κινηματογραφικές παραγωγές και videogames. 

Και εδώ γεννάται ένα ακόμη μεγαλύτερο ερώτημα: όταν η ψηφιακή ανακατασκευή γίνεται ολοένα πιο πειστική, πού βρίσκεται το όριο ανάμεσα στο επιστημονικά τεκμηριωμένο παρελθόν και στην ερμηνεία του;

Ιστορία, Αρχαιολογία και AI

Στο νέο Terra Voices, η συζήτηση ανοίγει πέρα από τα συμβατικά όρια της αρχαιολογίας.

Πώς αλλάζουν οι ψηφιακές τεχνολογίες την έρευνα; Τι μπορούν να αποκαλύψουν οι δορυφόροι που δεν μπορεί να διακρίνει το ανθρώπινο μάτι; Πώς μπορούν τα δεδομένα και τα υπολογιστικά μοντέλα να κατευθύνουν μια αρχαιολογική έρευνα; Ποιος μπορεί να είναι ο ρόλος της Τεχνητής Νοημοσύνης στη μελέτη του παρελθόντος και ποια όρια πρέπει να διατηρηθούν ώστε η τεχνολογία να παραμένει εργαλείο και όχι υποκατάστατο της επιστημονικής τεκμηρίωσης;

Ο Γιώργος Μαλαπέρδας μιλά στο Terra Voices για την Ιστορία και την Αρχαιολογία μέσα από τη ματιά της σύγχρονης τεχνολογίας — αλλά και για ένα μέλλον στο οποίο ίσως ανακαλύπτουμε το παρελθόν με τρόπους που μόλις αρχίζουμε να κατανοούμε.

Σήμερα είναι Επιστημονικά Υπεύθυνος του ευρωπαϊκού ερευνητικού έργου FEAST – Timing Festivals with Skyscape Archaeology at Greek Sanctuaries, χρηματοδοτούμενου από το Marie Skłodowska-Curie Actions – Horizon Europe. Το έργο εξετάζει, μεταξύ άλλων, τη σύνδεση των προσανατολισμών αρχαίων ιερών και ναών με τον ετήσιο αστρονομικό κύκλο και τις θρησκευτικές εορτές των αρχαίων κοινοτήτων. 

Με περισσότερες από 125 επιστημονικές δημοσιεύσεις και τέσσερα βιβλία, η ερευνητική και εκπαιδευτική του δραστηριότητα βρίσκεται ακριβώς στη διασταύρωση αρχαιολογίας, γεωχωρικής ανάλυσης και νέων τεχνολογιών. 

Terra Voices | Γιώργος Μαλαπέρδας
Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου | 22:00
στο GRD Terra Radio

Από την επόμενη ημέρα, η συζήτηση θα είναι διαθέσιμη on demand σε Spotify και Apple Podcasts.

Terra Voices — Ideas worth listening to.