Το Ελληνικό Ινστιτούτο Αιγυπτιολογίας εγκαινιάζει τη στενή συνεργασία του με το έγκριτο κανάλι GR Discovery Channel με ένα σύντομο εκλαϊκευτικό άρθρο για το αρχαίο αιγυπτιακό κύφι. Αφορμή για αυτό στάθηκε η πρόσφατη δημοσίευση ενός ενδιαφέροντος άρθρου για τα αρώματα στον ιστότοπο του GR Discovery (https://grdiscovery.com/h-istoria-twn-arwmatwn/).
Το ερευνητικό πρόγραμμα Project KYPHI αποτελεί τρέχον επιστημονικό πρόγραμμα του Ινστιτούτου ήδη από το 2017 και υλοποιείται σε συνεργασία με εκλεκτούς συναδέλφους από την Αίγυπτο, την Ουγγαρία και άλλες χώρες του κόσμου (https://hie.edu.gr/exhibition/kyphi/). Η ομάδα του προγράμματος έχει ήδη προβεί σε τουλάχιστον πέντε επιστημονικές δημοσιεύσεις σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά του εξωτερικού, καθώς και στη σύνοψη των αποτελεσμάτων της σε ειδικό βιβλίο (στη σειρά Hellenic Institute of Egyptology – Occasional Publications 4).
Το αρχαίο αιγυπτιακό κύφι (k3pt) αποτελούσε μείγμα 16 συστατικών, εκ των οποίων τα 15 ήταν φυτικά και το ένα ζωικό (μέλι). Χρησιμοποιούνταν τόσο ως θυμίαμα και αρωματική ουσία όσο και ως φάρμακο. Αναφέρεται από σημαντικούς αρχαίους Έλληνες συγγραφείς, όπως ο Πλούταρχος (Περί Ίσιδος και Οσίριδος), ο Διοσκουρίδης (Περί Ύλης Ιατρικής) και ο Γαληνός (Περί Αντιδότων). Περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, αρωματικό κάλαμο (Acorus calamus L.), κανέλα (Cinnamomum cassia J. Presl), άνθη ακακίας (Acacia nilotica L.), δυόσμο (Mentha piperita L.), μαστίχα (Pistacia lentiscus L. var. Chia), σταφίδες και οίνο (Vitis vinifera L.), μύρο (Commiphora myrrha Engl.), ασπάλαθο [Calycotome villosa (Poir.) Link], μέλι κ.ά. Οι αρχαιότερες συνταγές παρασκευής του σώζονται ως επιγραφές στον Ναός του Ώρου στο Edfu (δύο συνταγές, 2ος αι. π.Χ.) και στον Ναός της Ίσιδος στη Συήνη (μία συνταγή, 3ος αι. π.Χ.). Η ιατρική του χρήση αναφέρεται επίσης στον Πάπυρος Ebers (περ. 1555 π.Χ.).
Το Ελληνικό Ινστιτούτο Αιγυπτιολογίας, σε στενή συνεργασία με ειδικούς από την Αιγυπτιολογία, τη Φαρμακευτική και την Ιατρική, ανέπτυξε ένα διαρκώς εξελισσόμενο ερευνητικό πρόγραμμα αρχαιοβοτανικής. Σκοπός του είναι η εργαστηριακή αναπαρασκευή του κυφίου (in vitro) και η πειραματική διερεύνηση, στο πλαίσιο των διεθνών συνεργασιών και των δράσεων Πειραματικής Αρχαιολογίας και Αρχαιοβοτανικής, των αντιμικροβιακών, αντιβακτηριακών, αντιμυκητιακών και άλλων ιατροφαρμακευτικών ιδιοτήτων του σε μικροοργανισμούς, όπως το Gram-αρνητικό βακτήριο Escherichia coli και ο μύκητας Candida parapsilosis.
Πρόσφατα πραγματοποιήθηκαν πειράματα και με τους Gram-θετικούς κόκκους Staphylococcus epidermidis και Staphylococcus aureus, τα αποτελέσματα των οποίων έχουν ήδη δημοσιευθεί. Η περαιτέρω ανάπτυξη και εξέλιξη του ερευνητικού προγράμματος πραγματοποιείται σε συνεργασία με συναδέλφους από την Ουγγαρία και την Αίγυπτο και θα κορυφωθεί με τη δημιουργία βάσης δεδομένων για την αρχαία αιγυπτιακή και κοπτική χλωρίδα, με έμφαση στις ιατροφαρμακευτικές αλλά και εδώδιμες χρήσεις της.
Ήδη η εκτενής εργασία μας για το κύφι, την αναπαρασκευή και την πλήρη μελέτη του, καθώς και για την εξέταση των ιατροφαρμακευτικών ιδιοτήτων των συστατικών του, δημοσιεύθηκε με επιτυχία σε διεθνή τόμο πρακτικών συνεδρίου (Maravelia & Filianos 2020, Archaeopress Egyptology 30, Oxford, σσ. 257–303). Στο εν λόγω άρθρο επιχειρήθηκε, επιπλέον, για πρώτη φορά συγκριτική μελέτη των εννέα κοινών συστατικών του κυφίου με το Άγιο Μύρο/Χρίσμα, το οποίο περιέχει 57 συστατικά, εκ των οποίων τα 55 είναι φυτικά και τα δύο ζωικά. Εργασίες μας για την επίδραση του κυφίου, μέσω υποκαπνισμού, σε καλλιέργειες μικροοργανισμών σε τρυβλία Petri έχουν δημοσιευθεί σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά με κριτές (Maravelia, Faviou, Magiorkinis & Filianos 2022, 2023, 2024, 2025 | πρβλ. επίσης https://ibisz.iif.hu/ozirisz/2021/07/23/abstracts-2021/).
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο υποκαπνισμός των καλλιεργειών μικροοργανισμών με κύφι συμβάλλει σημαντικά στην επιβράδυνση της ανάπτυξής τους, ιδίως όσον αφορά μη ανθεκτικά ενδονοσοκομειακά μικρόβια, δηλαδή κοινά μικρόβια όπως εκείνα που υπήρχαν και στην αρχαία Αίγυπτο.
Για όσες και όσους ενδιαφέρονται για περισσότερες πληροφορίες, παρακαλούμε να επικοινωνήσουν με τη Γραμματεία του Ινστιτούτου στο info@hie.edu.gr..Το Ινστιτούτο προσφέρει πιστοποιημένα εκπαιδευτικά προγράμματα πανεπιστημιακού επιπέδου, με ιδιαίτερη έμφαση στα σεμινάρια Αιγυπτιολογίας και Αρχαιοαστρονομίας. Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε τον ιστότοπο του Ινστιτούτου (https://hie.edu.gr/12%ce%bf-%cf%83%ce%b5%ce%bc%ce%b9%ce%bd%ce%ac%cf%81%ce%b9%ce%bf-%ce%b1%ce%b9%ce%b3%cf%85%cf%80%cf%84%ce%b9%ce%bf%ce%bb%ce%bf%ce%b3%ce%af%ce%b1%cf%82/).
Για το GRDiscovery
Αρθογραφία: Αλίκη Μαραβέλια