Στην άκρη της Θεσσαλονίκης, εκεί όπου η πόλη συναντά τη σιωπή της μνήμης, απλώνονται τα Συμμαχικά Νεκροταφεία του Ζέιτενλικ. Ένας τόπος που δεν θυμίζει απλώς το παρελθόν, αλλά το αφηγείται. Στα Συμμαχικά Κοιμητήρια Ζέιτενλικ, η ιστορία του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου είναι χαραγμένη πάνω σε μαρμάρινες πλάκες, σε σταυρούς και σε λιτές επιτύμβιες στήλες που στέκονται αμίλητες κάτω από τα κυπαρίσσια.

Αν κανείς τα επισκεφτεί, θα παρατηρήσει ένα πράγμα να λείπει: το ελληνικό στοιχείο. Στους τάφους αυτούς βρίσκονται θαμμένοι στρατιώτες από το εξωτερικό — Γάλλοι, Σέρβοι, Βρετανοί, Ιταλοί και Ρώσοι. Οι επιγραφές αναφέρονται σε νεαρούς άνδρες, συχνά μόλις είκοσι ετών, που βρέθηκαν σε μια ξένη γη εξαιτίας ενός πολέμου που άλλαξε τον κόσμο. Στη σκιά των δέντρων, η ησυχία γίνεται πιο περιγραφική από κάθε αφήγηση. Ο επισκέπτης δεν αντικρίζει απλώς μνημεία· αντικρίζει αφηγήσεις που έμειναν ατελείς, επιστολές που δεν στάλθηκαν ποτέ και όνειρα που διακόπηκαν βίαια.

Στο Ζέιτενλικ βρίσκονται θαμμένοι περίπου 20.500 στρατιώτες που πολέμησαν στο Μακεδονικό Μέτωπο της Αντάντ μεταξύ 1915 και 1918. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη στρατιωτική νεκρόπολη των Βαλκανίων. Οι στρατιώτες αυτοί ήρθαν για να ενισχύσουν τις δυνάμεις στη Σερβία, η οποία βρισκόταν υπό τριπλή επίθεση από τη Γερμανία, τη Βουλγαρία και την Αυστροουγγαρία, καθώς και για να συμβάλουν στην απελευθέρωσή της. Ο καθηγητής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Βλάσης Βλασίδης, σχολιάζει τις φωτογραφίες που τραβήχτηκαν από το αρχειακό υλικό του GRDiscovery.

Εδώ βλέπουμε τις «οστεοθήκες του σερβικού στρατού του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου στο σερβικό οστεοφυλάκιο-μαυσωλείο στο Ζέιτενλικ της Θεσσαλονίκης». Εδώ εντοπίζονται οι «ταφές Σέρβων αιχμαλώτων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στο στρατόπεδο Παύλου Μελά, οι οποίοι εκτελέστηκαν κατά την Κατοχή». Καθώς και οι «ταφές Σέρβων στρατιωτών του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, που πέθαναν στα στρατιωτικά νοσοκομεία της Θεσσαλονίκης».

Βρισκόμαστε στο γαλλικό τμήμα του νεκροταφείου και, πιο συγκεκριμένα, στην «είσοδο του γαλλικού τμήματος του συμμαχικού νεκροταφείου στο Ζέιτενλικ». Εδώ βλέπουμε τις «ταφές Γάλλων στρατιωτών του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου στο Ζέιτενλικ».

Το Ζέιτενλικ λειτουργεί σήμερα ως ένας ζωντανός χώρος ιστορικής συνείδησης για τη Θεσσαλονίκη.

Σχολεία, επίσημες αντιπροσωπείες και απόγονοι των εκλιπόντων περνούν την πύλη του για να αποτίσουν φόρο τιμής.

Εκεί, η ανάμνηση δεν είναι μια αόριστη ιδέα. Είναι παρούσα, απτή, σχεδόν αισθητή.

Για το GRDiscovery

Ρεπορτάζ: Ιωάννα Φιλίππου

Φωτογραφία/Βίντεο: Αρχειακό υλικό του GRDiscovery