Αρχιεπίσκοπος Καθολικών Αθηνών κ. Θεόδωρος
Στην πρόσφατη εγκύκλιο επιστολή του Magnifica Umanitas, με θέμα την Τεχνητή Νοημοσύνη, (ΤΝ) ο Πάπας Λέων αναφέρεται και σε δύο διαφορετικές εικόνες. Αυτή του πύργου της Βαβέλ ( Γεν 11,1-9) και εκείνη της ανοικοδόμησης των τειχών της Ιερουσαλήμ από τον Νεεμία. (Νε 2-7) Αυτός συγκεντρώνει τις οικογένειες, δίνει σε κάθε μια ένα μέρος της δουλειάς, ακούει τους φόβους ή τις αντιρρήσεις, διαμεσολαβεί, διορθώνει και συντονίζει το όλο έργο. Η κοινή ευθύνη της ανοικοδόμησης των τειχών αντιπαρατίθεται στην εικόνα του πύργου της Βαβέλ, που επιβάλλει μια και μόνο γλώσσα. Η αντιπαραβολή αυτή μας οδηγεί σε ορισμένες σκέψεις.
Η φιλοδοξία των ανθρώπων να χτίσουν τον πύργο της Βαβέλ είναι η φιλοδοξία να φτάσουν στον «ουρανό», τον χώρο του Θεού, με άλλα λόγια να γίνουν «σαν Θεοί». Αυτή η επιθυμία να γίνουν «σαν Θεοί», δεν είναι καινούργια, ήδη ο πειρασμός λέει στους πρωτόπλαστους ότι τρώγοντας τον καρπό από το δένδρο της γνώσης του καλού και του κακού, θα γίνουν «σαν Θεοί». Με άλλα λόγια θα αποκτήσουν παντοδυναμία. Η ΤΝ επεκτείνει και ενισχύει τις δυνατότητες του ανθρώπου: την γνώση, την μνήμη, έχει απάντηση σε κάθε ερώτημα, κατασκευάζει εργαλεία και όργανα. Μπορεί να αλλάξει τον άνθρωπο και να τον κάνει υπεράνθρωπο, να υπερβεί τους γνωστούς και ποικίλους περιορισμούς του. Εδώ ξεκινά ένας δρόμος παρεκτροπής και διαστροφής. Το όνειρο και το εγχείρημα της παντοδυναμίας καταργεί τα όρια, υπερβαίνει την αδυναμία και την αμφιβολία, σε όλα έχει απάντηση, όλα τα καταφέρνει. Αλλά χωρίς όρια δεν υπάρχει αναγνώριση του άλλου ως διαφορετικού ανθρώπου. Δεν υπάρχει αναγνώριση και αποδοχή της ελευθερίας του, ούτε επικοινωνία μεταξύ διαφορετικών λόγων και εκφράσεων, μεταξύ διαφορετικών «γλωσσών». Δεν υπάρχει χώρος για λόγο, κατανόηση, συμπόνια, συμπαράσταση, τελικά ανθρώπινη επικοινωνία, συνεργασία και αγάπη μεταξύ προσώπων. Στην Βαβέλ υπάρχει ομοιομορφία, στα τείχη της Ιερουσαλήμ υπάρχει κοινωνία.
Από την ανθρώπινη φιλοδοξία στην τεχνολογική παντοδυναμία. Ο σύγχρονος Πύργος της Βαβέλ μετατρέπεται σε ψηφιακά δεδομένα και AI κυκλώματα.
Το ερώτημα λοιπόν είναι πώς χρησιμοποιούμε την ΤΝ. Η ανεξέλεγκτη και «ελεύθερη» ΤΝ δεν αφήνει χώρο στην κοινωνία ή την κοινότητα. Αντίθετα, μέσα από την διαφορετικότητα των λόγων και των προθέσεων και των εργασιών μπορεί να προκύψει μια συνέργεια, ένας κοινός χώρος συνεννόησης που δεν καταργεί τις διαφορές, αλλά τις κάνει να συνδυάζονται και να δημιουργούν ένα κοινό χώρο, κοινό σκοπό και κοινό έργο. Εκεί προκύπτει η έννοια του κοινού καλού. Η αλήθεια είναι ένα μέρος από το κοινό καλό. Η αλήθεια φέρνει σε σύγκλιση τις διαφορετικές προσεγγίσεις και γνώμες, τις εξισορροπεί, τις συντονίζει και τις συνδυάζει. Η αλήθεια δεν χωρίζεται σε δικιά μου και δικιά σου αλήθεια. Είναι κοινή. Ζούμε σε έναν κοινό κόσμο. Όχι ο καθένας στον κόσμο του. «Η αλήθεια είναι ένα κοινό αγαθό και όχι ιδιοκτησία όσων κατέχουν την εξουσία ή όσων είναι οι πιο ορατοί». (παρ.137 της εγκυκλίου) Για αυτό είναι ηθικό να επικρατεί το δίκαιο και όχι το ατομικό συμφέρον. Πολιτισμός και κοινωνία είναι ο περιορισμός της δύναμης από το κράτος δικαίου. Όταν η ΤΝ αναπτύσσεται ανεξέλεγκτα, υπερβαίνει το κοινό καλό, την δικαιοδοσία του κράτους, γιατί ανήκει σε ιδιωτικές εταιρείες οι οποίες επιδιώκουν το ιδιωτικό κέρδος και την δική τους δύναμη, τότε αυτό-τρέφεται και καταργεί την διαμεσολάβηση του λόγου μεταξύ των ανθρώπων.
Ο δημιουργός συναντά το ψηφιακό του δημιούργημα. Η στιγμή που το ανθρώπινο χέρι δίνει πνοή στην Τεχνητή Νοημοσύνη, πυροδοτώντας μια νέα τεχνολογική Αναγέννηση.
Στο μακρινό 1943, ο βρετανός συγγραφέας C.S. Lewis δημοσίευσε το έργο του : Η κατάργηση του ανθρώπου. (The Abolition of Man). Μέσα στον πόλεμο εναντίον της παντοδυναμίας των ολοκληρωτικών ιδεολογιών και πολιτικών συστημάτων, σχηματικά έλεγε ότι ο άνθρωπος τείνει σε μια νέα μορφή: έχει κοιλιά και κεφάλι, αλλά δεν έχει στήθος. Δηλαδή έχει πάθη και γνώσεις ή ικανότητες, αλλά δεν έχει καρδιά, δεν έχει ηθική, ευθύνη, ευθυκρισία, μέτρο και νόημα. Ήδη από τότε διέκρινε μέσα στον συνδυασμό της ανεξέλεγκτης τεχνολογίας και στην ιδεολογική μανία της παντοδυναμίας την κατάργηση του ανθρώπου. Σήμερα άραγε δεν έχουμε λόγους να αντιληφθούμε τον ίδιο κίνδυνο;
Σημειώνω κάποια μέτρα και τρόπους να χειριζόμαστε την ΤΝ χωρίς αυτή να μας κυριεύει.
-Ανάγνωση. Αργή ευχάριστη ανάγνωση βιβλίων ή κειμένων που μας αρέσουν, μας διδάσκουν, μας φωτίζουν και διευρύνουν την κατανόηση του κόσμου και της ζωής.
-Να ξέρουμε ότι πίσω από κάθε απάντηση της ΤΝ υπάρχει μια εταιρεία, ένας σκοπός, ένας ιδιοκτήτης, ένα σύστημα.
-Να μην αναμεταδίδω κάτι χωρίς να αναρωτηθώ πρώτα αν αυτό είναι αλήθεια ή ψέμα.
– Να θυμάμαι ότι τίποτε δεν αντικαθιστά την συνάντηση με τον άλλον, την συζήτηση, τον διάλογο, την επικοινωνία, τον σεβασμό την φιλία.
-Να σκεφτόμαστε και χωρίς τις μηχανές, μέσα από τις εμπειρίες μας και μέσα από την επικοινωνία με υπαρκτά πρόσωπα.
-Να αντιλαμβάνομαι την ιδεολογία που υπάρχει σε κάθε ανάλυση ενός θέματος ή ενός γεγονότος. Την ιδεολογία του ανθρώπου που έφτιαξε το πρόγραμμα.
Για το GRDiscovery