Ο Θερμαϊκός Κόλπος αποτελεί τον «πυλώνα» της Θεσσαλονίκης και τον λόγο που η πόλη αναδείχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα αστικά κέντρα της Ελλάδας και σε κόμβο ναυσιπλοΐας. Στον βυθό του κείτονται τα ίχνη της ιστορίας της πόλης.
Η Θεσσαλονίκη φέρει το όνομά της από τη «Γοργόνα» του Θερμαϊκού. Δεν υπάρχουν επίσημες αναφορές από κάποια πρωτογενή πηγή που να τεκμηριώνουν αυτόν τον μύθο. Πρόκειται για έναν θρύλο που διαδόθηκε προφορικά, είναι βαθιά ριζωμένος στη λαϊκή παράδοση της πόλης και έχει αναφερθεί σε λογοτεχνικά έργα, ποιήματα, παραμύθια και σχολικά βιβλία.
Σύμφωνα με τον μύθο, πρόκειται για την αδελφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, τη Θεσσαλονίκη, η οποία μεταμορφώθηκε σε γοργόνα. Από λάθος της έχυσε το αθάνατο νερό που προοριζόταν για τον αδελφό της. Φοβούμενη τον θυμό του και ανήσυχη για τον θάνατό του, παρακάλεσε να ζήσει τόσο ώστε, ακόμη κι αν ο Μέγας Αλέξανδρος πέθαινε, να τον δει να επανέρχεται στη ζωή. Η επιθυμία της εισακούστηκε και το κάτω μέρος του σώματός της μετατράπηκε σε ουρά ψαριού. Από τότε κολυμπά στον Θερμαϊκό, αναζητώντας τον αδελφό της. Σταματά τα καράβια και ρωτά τους ναύτες αν τον έχουν δει. Αν η απάντησή τους είναι θετική, τους αφήνει να συνεχίσουν το ταξίδι τους· αν είναι αρνητική, προκαλεί θαλασσοταραχή.
Η ύπαρξη της πόλης οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο λιμάνι της. Το παλιό λιμάνι κατασκευάστηκε την περίοδο 1896–1904 από τη Γαλλική Εταιρεία Εκμετάλλευσης του Λιμένος. Εκεί στεγάζεται ακόμη το Τελωνείο, έργο του Ελί Μοδιάνο, υπεύθυνου για πολλά εμβληματικά οικοδομήματα της πόλης. Ο επιβατικός σταθμός καταστράφηκε από Ιταλούς και Γερμανούς κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και ανακατασκευάστηκε αργότερα. Το λιμάνι χρησιμοποιήθηκε για τη διακίνηση εμπορευμάτων, ενώ σήμερα οι αποθήκες του φιλοξενούν το Μουσείο Φωτογραφίας, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.
Ένα ξεχωριστό κομμάτι του ναυτικού κόσμου του Θερμαϊκού αποτελεί το πειρατικό καράβι «Αραμπέλα». Όπως αναφέρεται στην επιγραφή στην προβλήτα, το σκάφος είχε υψίστη σημασία κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Υπηρέτησε το Ελληνικό Ναυτικό έως το 1949, συμμετέχοντας σε πολλές επιχειρήσεις στη Μεσόγειο. Σήμερα λειτουργεί ως καφέ-μπαρ, πραγματοποιώντας βόλτες στον Θερμαϊκό για τους επισκέπτες του, ενώ έχει ανακηρυχθεί προστατευόμενο ιστορικό μνημείο από το ελληνικό κράτος.
Στη Λεωφόρο Νίκης στέκεται ένα από τα «στολίδια» που απέμειναν από το παρελθόν της πόλης: το μπαρ «Θερμαϊκός». Άνοιξε τη δεκαετία του ’90 και παραμένει στέκι για πολλούς. Ο χώρος δεν «συμμορφώθηκε» με τις επιταγές της εποχής και διατηρεί μέχρι σήμερα τα παλιά χαρακτηριστικά και την αίγλη του, χαρίζοντας τη δική του νότα στον Θερμαϊκό.
Μπορεί το σήμα κατατεθέν της Θεσσαλονίκης να είναι ο Λευκός Πύργος, όμως οι «Ομπρέλες» που στέκονται απέναντι από το Δημαρχείο κοσμούν τον Θερμαϊκό με φόντο τον Όλυμπο. Το γλυπτό του Γιώργου Ζογγολόπουλου συνοδεύεται από τη δήλωση του καλλιτέχνη: «Η ομπρέλα, ως αντικείμενο προστατευτικό, είναι οικεία σε όλο τον κόσμο. Όλοι βρίσκουμε προστασία και θαλπωρή κάτω από τον ανάλαφρο θόλο της — καταιγίδες, άγριος ήλιος, τρυφερές συναντήσεις. Θα μπορούσαμε να τη θεωρήσουμε αντικείμενο κοινό στη χρήση του και φανταστικό στην τέχνη». Το έργο παρουσιάστηκε αρχικά στην είσοδο της 45ης Μπιενάλε της Βενετίας και μεταφέρθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1997, με την ανακήρυξή της ως Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης. Σήμερα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αξιοθέατα της πόλης και πόλο έλξης για τους επισκέπτες, που φωτογραφίζονται κάτω από τις «Ομπρέλες», υιοθετώντας συχνά την πόζα της «Μαίρης Πόπινς».
Λίγα μέτρα πιο αριστερά βρίσκεται ένα ακόμη γλυπτό μέσα στα νερά του Θερμαϊκού, το «Φεγγάρι». Δημιουργός του είναι ο Παύλος Βασιλειάδης και αφορμή για το έργο αποτέλεσε επίσης η ανακήρυξη της Θεσσαλονίκης ως Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης. Τις βραδινές ώρες φωταγωγείται και η αντανάκλασή του στα νερά του Θερμαϊκού προσδίδει μια ιδιαίτερα ρομαντική ατμόσφαιρα.
Για το GRDiscovery
Ρεπορτάζ: Ιωάννα Φιλίππου
Φωτογραφίες: Κωνσταντίνος-Μάριος Λεωνίδας