Paths of Humanity: Η Tεχνητή Nοημοσύνη και ο άνθρωπος: Tι παραμένει μοναδικά ανθρώπινο;

By
discovery

Η τεχνητή νοημοσύνη και ο άνθρωπος: τρεις φωνές, τρεις παραδόσεις

Ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Φιλόθεος, ο Αρχιεπίσκοπος Καθολικών Αθηνών κ. Θεόδωρος και ο Αρχιραββίνος Izhak Dayan σκέφτονται πάνω στην τεχνητή νοημοσύνη και στο τι σημαίνει να παραμένουμε άνθρωποι. Πατήστε παρακάτω στον καθένα από της παράδοσης που σας ενδιαφέρει για να διαβάσετε το κείμενο.

Για το GRDiscovery

POH ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ
KONTIDIS TELIKO
Τεχνητή Νοημοσύνη

Η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της εποχής μας. Μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ), τα οποία επεξεργάζονται πληροφορίες, παράγουν λόγο, επιλύουν προβλήματα και υποστηρίζουν —ενίοτε πλέον και προτείνουν— αποφάσεις, εισέρχονται δυναμικά στην καθημερινότητά μας. Παράλληλα, όμως, αναδύεται ένα βαθύτερο ερώτημα: εάν η συγκεκριμένη τεχνολογία μπορεί να αναπαράγει ολοένα και περισσότερες ανθρώπινες λειτουργίες, τι είναι εκείνο που παραμένει μοναδικά ανθρώπινο;

Η απάντηση δεν μπορεί να περιοριστεί σε μια σύγκριση ικανοτήτων μεταξύ ανθρώπου και μοντέλων ΤΝ. Χρειάζεται να αναζητηθεί στο ίδιο το νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης. Σύμφωνα με τη χριστιανική ανθρωπολογία, ο άνθρωπος δημιουργείται «κατ’ εικόνα Θεού» (Γεν. 1:26-27). Η αξία του, επομένως, δεν απορρέει από την ευφυΐα, την παραγωγικότητα ή τις επιδόσεις του, αλλά αποτελεί θεμελιώδες γνώρισμα της ύπαρξής του. Δεν χρειάζεται να αποδείξει τη χρησιμότητά του για να είναι πολύτιμος.

Adam kai Eua 06

Η τεχνολογία, από οντολογική άποψη, δεν αποτελεί μια αυτοτελή πραγματικότητα με ανεξάρτητο υπαρξιακό προορισμό, αλλά καρπό της ανθρώπινης δημιουργικότητας και της δυνατότητας του ανθρώπου να παρεμβαίνει στον κόσμο. Συνιστά, δηλαδή, προέκταση της ανθρώπινης βούλησης, ανάγκης και νόησης. Η τεχνητή νοημοσύνη, όσο και αν εξελιχθεί, δεν ταυτίζεται με το ανθρώπινο πρόσωπο, διότι η επεξεργασία πληροφοριών και η προσομοίωση της επικοινωνίας δεν συνιστούν αφ’ εαυτών προσωπική ύπαρξη και αυθεντική κοινωνία.

Η Ορθόδοξη θεολογία μάς επιτρέπει να διακρίνουμε το «είναι» του ανθρώπου από το «ποιείν» της τεχνολογίας. Ο άνθρωπος δεν είναι απλώς το άθροισμα των λειτουργιών και των επιτευγμάτων του, αλλά ύπαρξη πλασμένη κατ’ εικόνα Θεού, με αναφαίρετη αξία και κλήση προς την ελευθερία, την αγάπη και την κοινωνία. Η τεχνολογία, επομένως, δεν είναι δυνατόν να αποτελεί το μέτρο της ανθρώπινης ύπαρξης, ούτε η τελειοποίηση των τεχνικών δυνατοτήτων να συγχέεται με την υπαρξιακή ολοκλήρωση του ανθρώπου. Αντιθέτως, αποκτά το ουσιαστικό της νόημα όταν υπηρετεί την πραγματική ζωή και τη σχέση.

Ένα μοντέλο ΤΝ μπορεί να παράγει λόγο που μοιάζει με έκφραση αγάπης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μετέχει στην ανθρώπινη εμπειρία της αγάπης. Μπορεί να προσομοιώνει τον διάλογο, αλλά η προσομοίωση της επικοινωνίας δεν ταυτίζεται με την προσωπική σχέση, η οποία προϋποθέτει ελευθερία, αμοιβαιότητα, χρόνο και αποδοχή της ετερότητας. Περιλαμβάνει ακόμη τη σιωπή, την αναμονή, τη δυσκολία και την αδυναμία πλήρους κατανόησης του άλλου. Αυτά δεν αποτελούν ελαττώματα που πρέπει να εξαλειφθούν, αλλά στοιχεία της ελεύθερης συνάντησης των προσώπων. Το μοναδικά ανθρώπινο, λοιπόν, δεν βρίσκεται απλώς στην ικανότητα να σκεφτόμαστε, αλλά στη δυνατότητα να αγαπούμε και να συγκροτούμε σχέσεις ευθύνης και κοινωνίας.

1124

Ένα εξίσου σημαντικό ηθικό ζήτημα ανακύπτει από την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης στη λήψη αποφάσεων: ποιος κρίνει και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν αυτές επηρεάζουν ανθρώπινες ζωές; Ένα αλγοριθμικό σύστημα μπορεί να αξιολογεί δεδομένα και να προτείνει λύσεις. Δεν μπορεί, όμως, να υποκαταστήσει την κριτική σκέψη και την ηθική ευθύνη των ανθρώπων που το σχεδιάζουν, το χρησιμοποιούν ή αποδέχονται τις εισηγήσεις του. Στην ιατρική, για παράδειγμα, η τεχνολογία μπορεί να συμβάλει στη διάγνωση, αλλά η φροντίδα του ασθενούς απαιτεί προσωπική παρουσία, ενσυναίσθηση και σεβασμό στην αξιοπρέπεια του ανθρώπινου προσώπου. Αντίστοιχα, στην εκπαίδευση, η άμεση παροχή μιας απάντησης δεν ισοδυναμεί με την ουσιαστική γνώση ούτε με την παιδαγωγική σχέση, μέσα από την οποία ο μαθητής μαθαίνει πώς να μαθαίνει, να αμφισβητεί, να αναζητεί και, εν τέλει, να ωριμάζει.

Γι’ αυτό και η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αντιμετωπίζει την τεχνολογική εξέλιξη ως απειλή καθαυτή. Η ανθρώπινη δημιουργικότητα και η αναζήτηση νέων δυνατοτήτων μπορούν να αποτελέσουν εκφράσεις της δυναμικής παρουσίας του ανθρώπου μέσα στον κόσμο. Αυτό που είναι απαραίτητο ως προς τη συνδιαμόρφωση ανθρώπου και τεχνολογίας και τη μεταξύ τους διαλεκτική σχέση —αφού ο άνθρωπος δημιουργεί την τεχνολογία, αλλά και η τεχνολογία αναδιαμορφώνει την ανθρώπινη εμπειρία, τη συνείδηση και την κοινωνική δομή— είναι η ευθύνη απέναντι στον άλλον, η οποία, μάλιστα, αποτελεί κεντρικό στοιχείο της χριστιανικής αντίληψης περί ελευθερίας.

Η ελευθερία δεν ταυτίζεται με την απεριόριστη δυνατότητα επιλογών, αλλά συνυπάρχει με την αγαπητική σχέση και την υπεύθυνη στάση απέναντι στον συνάνθρωπο. Κατά συνέπεια, η τεχνολογική αποτελεσματικότητα δεν μπορεί να αποτελεί το μοναδικό κριτήριο μιας απόφασης. Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι μόνο εάν ένα σύστημα μπορεί να αποφασίσει, αλλά εάν η απόφαση υπηρετεί τον άνθρωπο και διαφυλάσσει την αξιοπρέπειά του.

1102014686 univ lsr lg

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν η ευκολία της ψηφιακής επικοινωνίας αρχίζει να υποκαθιστά τη «δυσκολία» της πραγματικής συνάντησης. Η συνεχής διαθεσιμότητα ενός μοντέλου ΤΝ ενδέχεται να μας συνηθίσει σε σχέσεις χωρίς απαιτήσεις και προσωπικό κόστος. Όμως η αγάπη δεν είναι μια λειτουργία που «εκτελείται» αυτομάτως. Είναι ελεύθερη έξοδος από τον εαυτό μας και συνάντηση με τον άλλον. Η εκκλησιαστική εμπειρία μάς υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος ολοκληρώνεται όχι μέσα στην αυτάρκεια, αλλά μέσα στην κοινωνία. Η επισήμανση του Χριστού ότι οι μαθητές Του αναγνωρίζονται από την αγάπη μεταξύ τους (πρβλ. Ιω. 13:35) αναδεικνύει την αγάπη ως θεμελιώδες γνώρισμα της χριστιανικής ζωής.

Το κρίσιμο οντολογικό ζήτημα δεν είναι, συνεπώς, εάν ένα μοντέλο ΤΝ μπορεί να λειτουργήσει όπως ο άνθρωπος, αλλά εάν ο άνθρωπος, μέσα από τη σχέση του με αυτό, εξακολουθεί να αναγνωρίζει τον εαυτό του και τον άλλον ως μοναδικά και ανεπανάληπτα πρόσωπα και όχι ως αντικαταστάσιμες λειτουργικές μονάδες. Γι’ αυτό και η πρόκληση της τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι να αποδείξουμε ότι ο άνθρωπος υπερέχει αυτών των μοντέλων σε επιμέρους ικανότητες. Είναι να διαφυλάξουμε την αντίληψη για τον άνθρωπο που δεν εξαρτά την αξία του από την απόδοσή του. Η τεχνολογική πρόοδος αποκτά ουσιαστικό νόημα όταν ενισχύει την ελευθερία, τη δημιουργικότητα, τη δικαιοσύνη και την κοινωνική συνοχή. Το μέλλον δεν θα κριθεί κυρίως από το πόσο ευφυή θα γίνουν τα μοντέλα ΤΝ, αλλά από το πόσο συνειδητά και υπεύθυνα θα επιλέξουμε εμείς να παραμείνουμε άνθρωποι: πρόσωπα ελεύθερα, δημιουργικά και ανοιχτά στην αγάπη και την κοινωνία.

Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Φιλόθεος

Στην πρόσφατη εγκύκλιο επιστολή Magnifica Umanitas, με θέμα την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), ο Πάπας Λέων αναφέρεται και σε δύο διαφορετικές εικόνες: εκείνη του πύργου της Βαβέλ (Γεν. 11:1-9) και εκείνη της ανοικοδόμησης των τειχών της Ιερουσαλήμ από τον Νεεμία (Νε. 2-7). Ο Νεεμίας συγκεντρώνει τις οικογένειες, αναθέτει σε καθεμία ένα μέρος της εργασίας, ακούει τους φόβους και τις αντιρρήσεις τους, διαμεσολαβεί, διορθώνει και συντονίζει το όλο έργο. Η κοινή ευθύνη για την ανοικοδόμηση των τειχών αντιπαρατίθεται στην εικόνα του πύργου της Βαβέλ, ο οποίος επιβάλλει μία και μόνη γλώσσα. Η αντιπαραβολή αυτή μάς οδηγεί σε ορισμένες σκέψεις.

Η φιλοδοξία των ανθρώπων να χτίσουν τον πύργο της Βαβέλ είναι η φιλοδοξία να φτάσουν στον «ουρανό», στον χώρο του Θεού· με άλλα λόγια, να γίνουν «σαν Θεοί». Αυτή η επιθυμία να γίνουν «σαν Θεοί» δεν είναι καινούργια. Ήδη ο πειρασμός λέει στους πρωτοπλάστους ότι, τρώγοντας τον καρπό από το δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού, θα γίνουν «σαν Θεοί». Με άλλα λόγια, θα αποκτήσουν παντοδυναμία.

Η ΤΝ επεκτείνει και ενισχύει τις δυνατότητες του ανθρώπου: τη γνώση, τη μνήμη, την ικανότητα να έχει απάντηση σε κάθε ερώτημα, να κατασκευάζει εργαλεία και όργανα. Μπορεί να αλλάξει τον άνθρωπο και να τον κάνει υπεράνθρωπο, να τον οδηγήσει πέρα από τους γνωστούς και ποικίλους περιορισμούς του. Εδώ ξεκινά ένας δρόμος παρεκτροπής και διαστροφής. Το όνειρο και το εγχείρημα της παντοδυναμίας καταργούν τα όρια, υπερβαίνουν την αδυναμία και την αμφιβολία: σε όλα υπάρχει απάντηση, όλα τα καταφέρνει.

Αλλά χωρίς όρια δεν υπάρχει αναγνώριση του άλλου ως διαφορετικού ανθρώπου. Δεν υπάρχει αναγνώριση και αποδοχή της ελευθερίας του, ούτε επικοινωνία μεταξύ διαφορετικών λόγων και εκφράσεων, μεταξύ διαφορετικών «γλωσσών». Δεν υπάρχει χώρος για λόγο, κατανόηση, συμπόνια, συμπαράσταση και, τελικά, για ανθρώπινη επικοινωνία, συνεργασία και αγάπη μεταξύ προσώπων. Στη Βαβέλ υπάρχει ομοιομορφία· στα τείχη της Ιερουσαλήμ υπάρχει κοινωνία.

tower of babel 2

Το ερώτημα, λοιπόν, είναι πώς χρησιμοποιούμε την ΤΝ. Η ανεξέλεγκτη και «ελεύθερη» ΤΝ δεν αφήνει χώρο στην κοινωνία ή την κοινότητα. Αντίθετα, μέσα από τη διαφορετικότητα των λόγων, των προθέσεων και των εργασιών μπορεί να προκύψει μια συνέργεια, ένας κοινός χώρος συνεννόησης που δεν καταργεί τις διαφορές, αλλά τις συνδυάζει και δημιουργεί έναν κοινό χώρο, έναν κοινό σκοπό και ένα κοινό έργο. Εκεί προκύπτει η έννοια του κοινού καλού.

Η αλήθεια αποτελεί μέρος του κοινού καλού. Η αλήθεια φέρνει σε σύγκλιση τις διαφορετικές προσεγγίσεις και γνώμες, τις εξισορροπεί, τις συντονίζει και τις συνδυάζει. Η αλήθεια δεν χωρίζεται σε «δική μου» και «δική σου» αλήθεια. Είναι κοινή. Ζούμε σε έναν κοινό κόσμο, όχι ο καθένας στον δικό του.

«Η αλήθεια είναι ένα κοινό αγαθό και όχι ιδιοκτησία όσων κατέχουν την εξουσία ή όσων είναι οι πιο ορατοί» (παρ. 137 της εγκυκλίου). Γι’ αυτό είναι ηθικό να επικρατεί το δίκαιο και όχι το ατομικό συμφέρον. Πολιτισμός και κοινωνία σημαίνουν τον περιορισμό της δύναμης από το κράτος δικαίου.

Όταν η ΤΝ αναπτύσσεται ανεξέλεγκτα και υπερβαίνει το κοινό καλό και τη δικαιοδοσία του κράτους, επειδή ανήκει σε ιδιωτικές εταιρείες οι οποίες επιδιώκουν το ιδιωτικό κέρδος και τη δική τους δύναμη, τότε αυτοτροφοδοτείται και καταργεί τη διαμεσολάβηση του λόγου μεταξύ των ανθρώπων.

Hands of God and Adam Michelangelo

Στο μακρινό 1943, ο Βρετανός συγγραφέας C. S. Lewis δημοσίευσε το έργο του Η Κατάργηση του Ανθρώπου(The Abolition of Man). Μέσα στον πόλεμο εναντίον της παντοδυναμίας των ολοκληρωτικών ιδεολογιών και πολιτικών συστημάτων, σχηματικά έλεγε ότι ο άνθρωπος τείνει προς μια νέα μορφή: έχει κοιλιά και κεφάλι, αλλά δεν έχει στήθος. Δηλαδή, έχει πάθη και γνώσεις ή ικανότητες, αλλά δεν έχει καρδιά· δεν έχει ηθική, ευθύνη, ευθυκρισία, μέτρο και νόημα.

Ήδη από τότε διέκρινε, μέσα στον συνδυασμό της ανεξέλεγκτης τεχνολογίας και της ιδεολογικής μανίας της παντοδυναμίας, τον κίνδυνο της κατάργησης του ανθρώπου. Σήμερα, άραγε, δεν έχουμε λόγους να αντιληφθούμε τον ίδιο κίνδυνο;

Σημειώνω ορισμένα μέτρα και τρόπους με τους οποίους μπορούμε να χειριζόμαστε την ΤΝ χωρίς αυτή να μας κυριεύει:

  • Ανάγνωση. Αργή και ευχάριστη ανάγνωση βιβλίων ή κειμένων που μας αρέσουν, μας διδάσκουν, μας φωτίζουν και διευρύνουν την κατανόηση του κόσμου και της ζωής.

  • Να γνωρίζουμε ότι πίσω από κάθε απάντηση της ΤΝ υπάρχει μια εταιρεία, ένας σκοπός, ένας ιδιοκτήτης, ένα σύστημα.

  • Να μην αναμεταδίδουμε κάτι χωρίς να αναρωτηθούμε πρώτα αν αυτό είναι αλήθεια ή ψέμα.

  • Να θυμόμαστε ότι τίποτε δεν αντικαθιστά τη συνάντηση με τον άλλον, τη συζήτηση, τον διάλογο, την επικοινωνία, τον σεβασμό και τη φιλία.

  • Να σκεφτόμαστε και χωρίς τις μηχανές, μέσα από τις εμπειρίες μας και μέσα από την επικοινωνία με υπαρκτά πρόσωπα.

  • Να αντιλαμβανόμαστε την ιδεολογία που υπάρχει σε κάθε ανάλυση ενός θέματος ή ενός γεγονότος, καθώς και την ιδεολογία του ανθρώπου που δημιούργησε το πρόγραμμα.

Αρχιεπίσκοπος Καθολικών Αθηνών κ. Θεόδωρος 

Τι παραμένει μοναδικά ανθρώπινο — Μια εβραϊκή και χαλαχική (σύμφωνα με τον εβραϊκό Νόμο) προσέγγιση

Η τεχνητή νοημοσύνη μεταμορφώνει τον κόσμο μας. Μπορεί να αναλύει εκατομμύρια πληροφορίες, να μεταφράζει γλώσσες, να παράγει κείμενα, να αναγνωρίζει εικόνες και να επιλύει σύνθετα προβλήματα. Η παρουσία της γίνεται ολοένα και πιο έντονη στην εκπαίδευση, την ιατρική, την οικονομία και την καθημερινή ζωή.

Μπροστά σε αυτές τις εξελίξεις αναδύεται ένα θεμελιώδες ερώτημα: εάν μια μηχανή μπορεί να εκτελεί πολλές από τις εργασίες που κάποτε θεωρούνταν αποκλειστικά ανθρώπινες, τι είναι εκείνο που παραμένει μοναδικά ανθρώπινο;

Η εβραϊκή παράδοση μάς προσφέρει μια σημαντική απάντηση. Το βιβλίο της Γένεσης διδάσκει ότι ο άνθρωπος δημιουργήθηκε בְּצֶלֶם אֱלֹקִים (Μπετσέλεμ Ελοκίμ) — «κατ’ εικόνα του Θεού». Η αξία του ανθρώπου, επομένως, δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την ευφυΐα, την παραγωγικότητα ή τις τεχνικές του ικανότητες. Κάθε ανθρώπινο ον διαθέτει εγγενή και αναφαίρετη αξιοπρέπεια.

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μιμηθεί την ανθρώπινη γλώσσα, αλλά αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι διαθέτει ανθρώπινη συνείδηση, εσωτερική εμπειρία του πόνου, της ελπίδας ή της ηθικής ευθύνης. Μπορεί να γράψει ένα κείμενο για την αγάπη, αλλά ο άνθρωπος μπορεί πραγματικά να αγαπήσει, να θυσιαστεί για τον άλλον και να αισθανθεί τον πόνο ενός συνανθρώπου του.

Η προέλευση του Ιουδαϊσμού

1. Ευφυΐα και σοφία

Ο Ιουδαϊσμός κάνει μια σημαντική διάκριση μεταξύ γνώσης και σοφίας. Ένας άνθρωπος μπορεί να διαθέτει τεράστιο όγκο πληροφοριών, χωρίς να γνωρίζει πώς να τις αξιοποιήσει σωστά.

Ο βασιλιάς Σολομών δεν ζήτησε από τον Θεό πλούτο ή δύναμη. Ζήτησε לֵב שֹׁמֵעַ (Λεβ Σομέα) — «καρδιά που ακούει», δηλαδή καρδιά με κατανόηση και διάκριση, ώστε να μπορεί να κρίνει τον λαό με σοφία.

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να παρέχει γρήγορες απαντήσεις, αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη σοφία που απαιτείται για την κατανόηση μιας ανθρώπινης κατάστασης σε όλη την πολυπλοκότητά της. Η αληθινή σοφία προϋποθέτει ταπεινότητα, ακρόαση και την ικανότητα να αναγνωρίζουμε τις συνέπειες των αποφάσεών μας.

2. Ηθική ευθύνη

Η Χαλάχα δεν περιορίζεται στο να προσδιορίζει τι είναι τεχνικά δυνατό. Εξετάζει επίσης τι επιτρέπεται, τι απαγορεύεται και τι είναι υποχρεωτικό.

Η τεχνολογία μπορεί να μας βοηθήσει να εκτελέσουμε ένα έργο, αλλά δεν μπορεί αυτομάτως να αποφασίσει για λογαριασμό μας τι είναι ηθικά ορθό. Ο άνθρωπος παραμένει υπεύθυνος για τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί τα εργαλεία που ο ίδιος δημιουργεί.

Για παράδειγμα, όταν η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται στην ιατρική, πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη την προστασία της ιδιωτικότητας, τη συγκατάθεση του ασθενούς και την ευθύνη του ιατρού. Όταν χρησιμοποιείται στην εκπαίδευση, πρέπει να αναρωτηθούμε εάν πράγματι καλλιεργεί την ευφυΐα του μαθητή ή εάν τον ενθαρρύνει να σταματήσει να σκέφτεται ανεξάρτητα.

3. Η Χαλάχα και η ανθρώπινη λήψη αποφάσεων

Στον τομέα της Χαλάχα, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο για την έρευνα των πηγών, τη σύγκριση κειμένων και την υποστήριξη της μελέτης της Τορά.

Ωστόσο, μια απάντηση που παράγεται από μια μηχανή δεν αποτελεί αυτομάτως αξιόπιστη χαλαχική απόφαση. Οι πηγές πρέπει να επαληθεύονται, το πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται να γίνεται κατανοητό και οι συγκεκριμένες περιστάσεις κάθε περίπτωσης να λαμβάνονται υπόψη.

Η λήψη χαλαχικών αποφάσεων απαιτεί μελέτη, διάκριση και υπευθυνότητα και, όταν είναι απαραίτητο, διαβούλευση με έναν καταρτισμένο ποσέκ (posek), δηλαδή με αρμόδιο ερμηνευτή και αποφασίζοντα επί ζητημάτων της Χαλάχα. Η τεχνολογία μπορεί να υποστηρίζει τη μελέτη της Τορά, αλλά δεν πρέπει να μας απαλλάσσει από την προσωπική μας ευθύνη.

Οι Σοφοί μας διδάσκουν στο Pirkei Avot (Ηθική των Πατέρων), 1:17:

«Lo hamidrash hu ha’ikar, ela hama’aseh» — «Το ουσιώδες δεν είναι η μελέτη, αλλά η πράξη».

Η γνώση αποκτά την πραγματική της αξία όταν οδηγεί σε δίκαιη και ορθή πράξη.

Πάπυρος του Torah που σώθηκε απο την εισβόλη των Γερμανών στη Ρόδο

4. Οι ανθρώπινες σχέσεις

Ο Ιουδαϊσμός τοποθετεί τις ανθρώπινες σχέσεις στο επίκεντρο της θρησκευτικής ζωής. Η επίσκεψη στους ασθενείς, η παρηγοριά των πενθούντων, η τιμή προς τους γονείς, η φιλοξενία των ξένων και η βοήθεια προς τους ανθρώπους που βρίσκονται σε ανάγκη είναι πράξεις που απαιτούν γνήσια ανθρώπινη παρουσία.

Μια μηχανή μπορεί να μας βοηθήσει να οργανώσουμε μια επίσκεψη ή να συντάξουμε ένα μήνυμα παρηγοριάς. Δεν μπορεί, όμως, να αντικαταστήσει την παρουσία εκείνου που κάθεται δίπλα σε έναν άνθρωπο που υποφέρει, κρατά το χέρι του και μοιράζεται μαζί του τη σιωπή.

Η τεχνολογία μπορεί να αναπαράγει λόγια συμπόνιας. Ο άνθρωπος μπορεί να μετατρέψει τη συμπόνια σε προσωπική δέσμευση.

5. Ο κίνδυνος να χάσουμε την ανθρωπιά μας

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος από την τεχνητή νοημοσύνη ίσως δεν είναι απλώς ότι οι μηχανές θα γίνουν πιο ευφυείς από τους ανθρώπους σε ορισμένους τομείς. Ίσως είναι επίσης ότι οι ίδιοι οι άνθρωποι θα γίνουν λιγότερο ενεργοί, λιγότερο προσεκτικοί και λιγότερο υπεύθυνοι.

Εάν επιτρέψουμε στις μηχανές να σκέφτονται για εμάς, να αποφασίζουν για εμάς και να επικοινωνούν για λογαριασμό μας, ενδέχεται σταδιακά να χάσουμε ουσιώδεις ανθρώπινες ικανότητες: τον αναστοχασμό, την υπομονή, την προσπάθεια και τον διάλογο.

Ο Ιουδαϊσμός μάς διδάσκει ότι η πνευματική ανάπτυξη απαιτεί προσωπική προσπάθεια. Η Τεσουβά (Teshuvah), δηλαδή η μετάνοια και η επιστροφή στον Θεό, η προσευχή, η μελέτη της Τορά και η εκπλήρωση των μιτσβότ (mitzvot), δηλαδή των θρησκευτικών εντολών, δεν μπορούν να ανατεθούν ολοκληρωτικά σε μια μηχανή.

Judaica

Συμπέρασμα

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γίνει ολοένα ισχυρότερη και αποτελεσματικότερη. Το ουσιαστικό ερώτημα, όμως, δεν είναι μόνο μέχρι πού μπορεί να προχωρήσει η τεχνολογία. Πρέπει επίσης να αναρωτηθούμε:

Μέχρι πού μπορούν να προχωρήσουν οι άνθρωποι στην καλοσύνη, τη σοφία και την υπευθυνότητα;

Το μέλλον μας θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τη δύναμη των μηχανών μας, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο θα επιλέξουμε να τις χρησιμοποιήσουμε.

Η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να παραμείνει στην υπηρεσία της ανθρωπότητας. Και η ανθρωπότητα πρέπει να παραμείνει προσηλωμένη στην αλήθεια, τη δικαιοσύνη και τον Θεό.

Μια μηχανή μπορεί να υπολογίζει. Ο άνθρωπος μπορεί να δίνει νόημα.

Μια μηχανή μπορεί να αναπαράγει λέξεις. Ο άνθρωπος μπορεί να μιλά από την καρδιά.

Μια μηχανή μπορεί να μιμηθεί τη γνώση. Ο άνθρωπος καλείται να αναζητά τη σοφία.

Ίσως ακριβώς εδώ να βρίσκεται εκείνο που παραμένει μοναδικά ανθρώπινο.

Ραββίνος Δρ. Izhak Dayan
Αρχιραββίνος Θεσσαλονίκης
(πρώην Αρχιραββίνος Γενεύης, Ελβετία)