Στο GRD Terra Voices, ο εικαστικός Κώστας Πικάδας (Costas Picadas) μιλά στον Θάνο Χατζηανδρέου για τα βιβλία ανατομίας του αδελφού του, τα φύλλα που προσθέτει στις εικόνες ανθρώπινων οργάνων και την επιλογή του να εκθέτει σε νοσοκομεία. Τις ιδέες αυτές έφερε στη Θεσσαλονίκη με την ατομική του έκθεση «Invisible Ecologies».
Ο Κώστας Πικάδας γνώρισε το εσωτερικό του ανθρώπινου σώματος ξεφυλλίζοντας βιβλία που προορίζονταν για κάποιον άλλο. Ο μεγαλύτερος αδελφός του σπούδαζε Ιατρική. Εκείνος πήγαινε ακόμη σχολείο, ζωγράφιζε και κοίταζε από περιέργεια τις ανατομικές απεικονίσεις. Θυμάται μέχρι σήμερα ότι δεν τις έβρισκε όμορφες. Τα όργανα, όμως, που απεικόνιζαν τον γοήτευαν αρκετά ώστε, χρόνια αργότερα, να θελήσει να τα σχεδιάσει ξανά.
Σήμερα η δουλειά του διαγράφει μια ασυνήθιστη διαδρομή. Μια ιατρική εικόνα φεύγει από το περιβάλλον της εξέτασης, περνά από το εργαστήριο του καλλιτέχνη και επιστρέφει στο νοσοκομείο ως έργο τέχνης. Ο άνθρωπος που τη συναντά εκεί μπορεί να περιμένει τα αποτελέσματα μιας εξέτασης ή να έχει έρθει για να δει έναν δικό του. Τι μπορεί να του προσφέρει, ακριβώς εκείνη την ώρα, η εικόνα ενός οργάνου;
Τα βιβλία ανατομίας και οι βίοι των αγίων
Στο σπίτι όπου μεγάλωσε ο Πικάδας, η Ιατρική ήταν μια οικεία επαγγελματική προοπτική. Ο ίδιος σκεφτόταν να την ακολουθήσει. Ωστόσο, δίπλα στα βιβλία ανατομίας υπήρχε ένα άλλο παιδικό ανάγνωσμα, φαινομενικά πολύ μακρινό: οι βίοι των αγίων. Του κινούσαν το ενδιαφέρον οι διηγήσεις για ανθρώπους στους οποίους αποδίδονταν θεραπευτικές ιδιότητες, παρότι δεν ήταν γιατροί. Από εκεί κράτησε ένα ερώτημα που μπορούσε να θέσει και στη δική του δουλειά: με ποιον τρόπο θα μπορούσε να φανεί χρήσιμος σε έναν άνθρωπο που υποφέρει;
Έφυγε από την Ελλάδα στα δεκαοκτώ του, σπούδασε τέχνη στο Παρίσι και αργότερα εγκαταστάθηκε στη Νέα Υόρκη. Στη συνέντευξη εξηγεί την επιλογή της μεγαλούπολης απλά: ήθελε να βρίσκεται εκεί όπου γίνονταν πράγματα στην τέχνη. Ήθελε όμως και να μπορεί να ζει κοντά σε ένα δάσος. Όταν μιλά για την Ελλάδα των παιδικών του χρόνων, θυμάται τη θάλασσα. Αυτές οι δύο εμπειρίες, το σώμα όπως το γνώρισε στα βιβλία και η φύση όπως τη γνώρισε έξω από το σπίτι, συναντιούνται τελικά στην ίδια εικόνα.
«Invisible Ecologies»: τι δουλειά έχει ένα φύλλο πάνω σε ένα όργανο;
Η ατομική έκθεση «Invisible Ecologies» («Αόρατες οικολογίες») παρουσιάστηκε στην Donopoulos International Fine Arts, στη Θεσσαλονίκη, από τις 18 Σεπτεμβρίου έως τις 17 Οκτωβρίου 2026. Ο τίτλος δίνει ένα κλειδί για να διαβάσει κανείς το έργο του: «Και ο άνθρωπος είναι ένα οικολογικό σύστημα που ανήκει στη φύση», λέει ο Πικάδας. (cozyvibe.gr)
Η μέθοδός του ξεκινά από κάτι συγκεκριμένο. Χρησιμοποιεί δεδομένα από αξονικές τομογραφίες και τρισδιάστατα μοντέλα οργάνων. Στο εργαστήριο επεμβαίνει στο χρώμα και προσθέτει φυτικές μορφές. Το φύλλο είναι δική του προσθήκη· δεν υπήρχε στην τομογραφία. Αρκεί όμως για να αλλάξει αυτό που προσέχει ο θεατής. Εκεί όπου θα προσπαθούσε να αναγνωρίσει ένα όργανο, αρχίζει να παρατηρεί μια διακλάδωση, ένα περίγραμμα, μια μορφή που του είναι ήδη γνώριμη από αλλού.
Ο Πικάδας περιγράφει αυτή την αναγνώριση με το παράδειγμα ενός κοχυλιού: ανοίγοντάς το, διακρίνει ένα μοτίβο που του φαίνεται ότι ξανασυναντά σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα. Με ανάλογο τρόπο μιλά για την ιδιαίτερη «ευφυΐα» κάθε οργάνου. Η λέξη ανήκει στο εικαστικό του λεξιλόγιο. Εκφράζει τον θαυμασμό του για το πώς τόσα κύτταρα συνεργάζονται ώστε να λειτουργεί ένα σώμα που ο άνθρωπος, τις περισσότερες ώρες της ημέρας, θεωρεί δεδομένο.
Η δύσκολη θέση του θεατή στο νοσοκομείο
Σε μια γκαλερί πηγαίνεις επειδή θέλεις να δεις μια έκθεση. Σε ένα νοσοκομείο, συνήθως, βρίσκεσαι για άλλον λόγο. Αυτή η διαφορά εξηγεί ίσως καλύτερα από οτιδήποτε άλλο την επιλογή του Πικάδα να εκθέτει εκεί. Τον Μάιο του 2025, για παράδειγμα, η σειρά του «Phytobiosomes» παρουσιάστηκε στους χώρους υποδοχής του νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν. Ασθενείς, συνοδοί και εργαζόμενοι μπορούσαν να συναντήσουν τα έργα μέσα στην καθημερινή διαδρομή τους. (dunant.gr)
«Ήθελα να βγάλω το φόβο από μέσα του», λέει για τον άνθρωπο που περνά την πόρτα ενός νοσοκομείου. Η φράση περιγράφει μια επιθυμία του καλλιτέχνη. Δεν υπόσχεται κλινικό αποτέλεσμα. Έχει, άλλωστε, ενδιαφέρον η σειρά με την οποία φαντάζεται την αντίδραση του επισκέπτη: πρώτα να αισθανθεί ανακούφιση βλέποντας κάτι όμορφο και ύστερα να αναρωτηθεί τι ακριβώς κοιτάζει.
Συνήθως συμβαίνει το αντίστροφο. Μπροστά σε μια δική μας εξέταση, η πρώτη ερώτηση είναι τι έδειξε. Δύσκολα στεκόμαστε στο σχήμα ενός οργάνου όσο εκκρεμεί η απάντηση του γιατρού. Η τέχνη του Πικάδα δίνει χώρο σε μια δεύτερη συνάντηση με την ανατομία μας, αυτή τη φορά χωρίς την υποχρέωση να μάθουμε αμέσως κάποιο εύρημα.
Τι μένει ανθρώπινο στην ψηφιακή εικόνα;
Παρότι δουλεύει με ψηφιακά μέσα, ο Πικάδας απαντά με μία λέξη όταν ο Θάνος Χατζηανδρέου τον ρωτά τι θεωρεί αποκλειστικά ανθρώπινο στη δημιουργία: «Σκέψη». Η φωτογραφία, η ζωγραφική, το βίντεο και η γλυπτική είναι για εκείνον «διαφορετικές γλώσσες». Ακόμη κι αν μια τεχνητή νοημοσύνη αποκτούσε κάποτε συνείδηση, εκτιμά, αυτή θα ήταν δική της. Η ανθρώπινη εμπειρία που γέννησε ένα έργο θα εξακολουθούσε να ανήκει στον δημιουργό του.
Στη δική του περίπτωση ξέρουμε τι σημαίνει αυτό. Μια τομογραφία μπορεί να δώσει το σχήμα ενός οργάνου με λεπτομέρεια που το παιδί με το βιβλίο ανατομίας δεν είχε στη διάθεσή του. Η απόφαση, όμως, να προσθέσει ένα φύλλο και να τοποθετήσει την εικόνα εκεί όπου κάποιος περιμένει ανήσυχος προέρχεται από εκείνο ακριβώς το παιδικό βλέμμα. Χρειάστηκαν χρόνια για να επιστρέψει στην εικόνα που δεν του άρεσε και να καταλάβει τι ήθελε να αλλάξει: το συναίσθημα με το οποίο την αντικρίζουμε.
Ακούστε ολόκληρη τη συζήτηση στο Terra Voices.
Για το GRDiscovery
Συνέντευξη: Θάνος Χατζηανδρέου