Η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη που δεν αποκαλύπτεται μονοδιάστατα. Πίσω από τις γνώριμες διαδρομές και τους καθημερινούς ρυθμούς της, κρύβονται χώροι και σύμβολα που κουβαλούν μια διαφορετική, πιο υπόγεια αφήγηση. Σε αυτή τη διαδρομή παρατήρησης, ο φακός μας στάθηκε έξω από το Τεκτονικό Μέγαρο της πόλης, έναν χώρο άρρηκτα συνδεδεμένο με την ιστορική παρουσία του τεκτονισμού στη Θεσσαλονίκη.
Η πύλη του Τεκτονικού Μεγάρου αποκαλύπτει ξεκάθαρα τον διαβήτη και τον γνώμονα στο κέντρο της σύνθεσης — το πιο αναγνωρίσιμο τεκτονικό έμβλημα. Ο γνώμονας συμβολίζει την ορθότητα και τη δικαιοσύνη, ενώ ο διαβήτης το μέτρο και τον αυτοέλεγχο. Μαζί σχηματίζουν μια οπτική υπενθύμιση ισορροπίας ανάμεσα στη σκέψη και τη δράση.
Δίπλα τους, οι ηλιακές ακτίνες ενισχύουν τον συμβολισμό του φωτός και της γνώσης, ενώ η αυστηρή συμμετρία της πρόσοψης παραπέμπει σε τάξη και δομή. Τίποτα δεν είναι τυχαίο: η γεωμετρία, οι γραμμές και τα σύμβολα λειτουργούν ως δήλωση αρχών πριν ακόμη περάσει κανείς το κατώφλι.
Η πύλη δεν εντυπωσιάζει με πολυτέλεια· επιβάλλεται με λιτότητα. Και μέσα από αυτή τη λιτότητα προβάλλει το βασικό μήνυμα του τεκτονισμού: μέτρο, ισορροπία και αναζήτηση φωτός.
Το κτίριο αποπνέει λιτότητα, συμμετρία και αυστηρή γεωμετρία. Είναι ένας χώρος που μοιάζει να υπενθυμίζει ότι η γνώση δεν επιδεικνύεται· κατακτάται. Η αρχιτεκτονική του παραπέμπει σε δομή, τάξη και μέτρο — βασικές αρχές που διαπερνούν τη φιλοσοφία του τεκτονισμού.
Οι ρίζες των τεκτόνων εντοπίζονται στους μεσαιωνικούς λιθοξόους, τους τεχνίτες της πέτρας που έχτιζαν καθεδρικούς ναούς και δημόσια έργα. Από την πρακτική τέχνη της οικοδόμησης γεννήθηκε σταδιακά μια συμβολική και φιλοσοφική γλώσσα, όπου η πέτρα, το εργαλείο και η κατασκευή μετατράπηκαν σε αλληγορίες προσωπικής εξέλιξης και αυτογνωσίας.
Λίγα μέτρα πιο πέρα, στον δημόσιο χώρο, ο οβελίσκος στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, στην Πλατεία Συντριβανίου, δεσπόζει ως κάθετος άξονας μέσα στο αστικό τοπίο. Δεν λειτουργεί απλώς ως διακοσμητικό στοιχείο. Η κάθετη μορφή του, στραμμένη προς τον ουρανό, παραπέμπει στο φως και στη γνώση — έννοιες που συναντώνται και στη συμβολική σκέψη του τεκτονισμού. Αν και η προέλευσή του είναι πολύ παλαιότερη, με ρίζες στην αρχαία Αίγυπτο, με την πάροδο του χρόνου απέκτησε και έναν πιο φιλοσοφικό χαρακτήρα, συνδεδεμένο με την πνευματική αναζήτηση.
Ο τεκτονισμός, είτε τον δει κανείς ως ιστορικό θεσμό είτε ως συμβολική παράδοση, παραμένει κομμάτι της πολιτισμικής διαδρομής της πόλης. Δεν φωνάζει — υποδηλώνει. Συνυπάρχει μέσα της, αφήνοντας διακριτικά τα ίχνη του στην αρχιτεκτονική.
Στη Θεσσαλονίκη, μια πόλη με ιστορία και πολλαπλές ταυτότητες, τέτοιες παρουσίες λειτουργούν ως υπενθύμιση ότι ο δημόσιος χώρος δεν αποτελείται μόνο από κτίρια και πλατείες, αλλά και από αφηγήσεις. Άλλες ορατές, άλλες πιο εσωτερικές.
Ίσως, τελικά, το πιο ουσιαστικό στοιχείο να μην βρίσκεται στα σύμβολα καθαυτά, αλλά στη διαρκή ανθρώπινη ανάγκη για γνώση, αυτοβελτίωση και αναζήτηση νοήματος — μια ανάγκη που διαπερνά εποχές, θεσμούς και πόλεις.
Για το GRDiscovery
Ρεπορτάζ: Μαρία Τσεκούρα
Φωτογραφίες: Κωνσταντίνος Λεωνίδας